BEGROTING GEMEENTE GOEDGEKEURD DOOR DE PROVINCIE … ….. DUS: ALLE PROBLEMEN OPGELOST? EN OOK: HOE VERDER?

Het College van Gedeputeerde Staten (GS) van het provinciebestuur heeft alle gemeenten in Limburg, dus ook de gemeente Meerssen, op 15 december jl. een reactie gestuurd betreffende de begroting, die een maand daarvoor bij de provincie moest worden ingediend. In die reactie van GS kunnen alle gemeente-besturen lezen welke toezichtvorm in 2021 voor hun gemeente geldt. De provincie houdt nl. toezicht op de gemeentelijke financiën en beoordeelt elk jaar de begroting van alle gemeenten.

  TOEZICHTKADER

Het  toezichtkader schrijft voor dat de begroting van elke gemeente realistisch én structureel in evenwicht dient te zijn. Structureel in evenwicht betekent: structurele lasten (uitgaven) moeten gedekt worden door structurele baten (inkomsten), waardoor de begroting sluitend is of zelfs een positief saldo heeft. Structureel betekent: voor meerdere jaren geldend. Realistisch betekent dat de opgevoerde lasten en baten gebaseerd dienen te zijn op solide onderbouwingen en betrouwbare inschattingen. Een en ander moet met een hoge mate van zekerheid in werkelijk-heid tijdig en volledig gerealiseerd kunnen worden.

  SOORTEN TOEZICHT

Er zijn twee vormen van toezicht:

  • Repressief toezicht:
    Dit is eigenlijk standaard. Hierbij kan de gemeente in het komende jaar ‘haar gang gaan’ volgens de door de gemeenteraad vastgestelde begroting. Extra toestemming van de provincie voor bepaalde uitgaven conform die begroting is dan niet nodig. Men zou dan kunnen zeggen: de begroting is goedgekeurd.
  • Preventief toezicht:
    Dit is een uitzondering en wordt toegepast als de begroting niet voldoet aan de criteria van het toezichtkader of als de begroting te laat wordt ingediend. Het betekent dat de begroting niet mag worden uitgevoerd, dus uitgaven mogen niet gedaan worden, zonder voorafgaande toestemming van de provincie. Het komt erop neer dat de gemeente dan onder  curatele staat en niet meer zelfstandig besluiten kan nemen.

Het komt wel eens voor dat repressief toezicht toegekend wordt onder voorwaarden waaraan de gemeente dan voor een bepaalde datum moet voldoen.

  REPRESSIEF TOEZICHT VOOR DE GEMEENTE MEERSSEN + AANWIJZINGEN PROVINCIE

Voor de gemeente Meerssen geldt in 2021 repressief toezicht, zo heeft de provincie aan de gemeenteraad en het College van B&W laten weten. Dat betekent dat de begroting is goedgekeurd en het gemeentebestuur ‘haar gang kan gaan’, conform de vastgestelde begroting. Maar daar blijft het wat de provincie betreft niet bij.

GS geven n.l. in een uitvoerige brief aan de raad aan dat zij de bestuurlijke en financiële situatie in de gemeente Meerssen nog steeds zorgelijk vinden, alsook dat zij twijfels hebben over de toekomstbestendigheid van onze gemeente. Letterlijk schrijven GS in hun brief aan de raad van Meerssen over de toekomst van de gemeente en de organisatie: “De problematiek hieromtrent achten wij onverminderd groot”.

Om die reden dringen GS met klem aan op het maken van een keuze over die toekomst in het jaar 2021 en doen zij het aanbod om de gemeente Meerssen daarbij te ondersteunen.

Die toevoeging in de brief van GS is opmerkelijk. De 4P (bestaande uit Lokaal DNA, CDA, KIJK!!! en FOCUS), die duidelijk richting hebben gegeven voor het opstellen van deze begroting, hebben nl. in hun koersdocument aangegeven dat zij de toekomst van de gemeente tot verkiezingsitem willen maken bij de gemeenteraads-verkiezingen in maart 2022. Tot die tijd willen deze partijen wel allerlei opties  (zelfstandig blijven of herindelen en zo ja, met wie?) onderzoeken, maar een keuze over die toekomst willen zij uitstellen tot in de volgende raadsperiode. Dáár gaat de provincie dus niet mee akkoord. GS dringen aan op meer tempo en het maken van een keuze in 2021.

  OVERIGE ASPECTEN UIT DE BRIEF VAN GS

GS wijzen verder in hun brief op enkele wezenlijke aspecten:

  • Zo melden GS dat het sluitend maken van de begroting voor een belangrijk deel mogelijk is geworden doordat de kosten van de regieorganisatie zijn weggevallen, alsook doordat de septembercirculaire  (waarmee de vergoedingen die gemeenten van het rijk ontvangen kunnen berekend worden) voor de gemeente Meerssen gunstig uitpakte, dit ondanks eerdere meer sombere vooruitzichten. Met andere woorden: de sluitende begroting kwam niet zozeer door verstandige beleidskeuzes, maar door o.a. deze financiële ‘meevallers’.
  • In de begroting zijn besparingen opgenomen op onderhoud wegen en groenvoorzieningen, waardoor de beheerplannen op deze gebieden moeten worden bijgesteld. GS wijzen erop dat de gemeente deze ombuigingen ook daadwerkelijk moet realiseren en dat de provincie dit nauwlettend zal volgen.
  • De provincie corrigeert de begrote bedragen voor personele kosten, omdat deze niet voldoende onderbouwd zijn. Daardoor is de begroting van het jaar 2021 niet meer sluitend (€ 76.254 negatief), maar vanaf 2022 sluit de meerjarenbegroting wel met een positief saldo. Daarmee voldoet de begroting aan de beoordelingscriteria.
  • Voor de begroting van 2020 is voor alle gemeenten een nieuw toetsingskader ingevoerd. Dat zou dit jaar geëvalueerd worden, maar door de coronaperikelen is deze evaluatie uitgesteld. De toetsingspunten zouden vanaf de begroting 2021 strikter worden toegepast, maar vanwege dat uitstellen van de evaluatie is dat niet gebeurd, zo laten GS in hun brief weten. Dat betekent dat de provincie bij haar beoordeling van de begroting de toetsingspunten wel heeft gehanteerd, maar dat daaraan nog geen consequenties werden verbonden. Met andere woorden: de provincie heeft niet strikt gehandhaafd.  

  PROJECT ‘VITALISERING ORGANISATIE’

Dat de ambtelijke organisatie structureel uitgebreid en versterkt moet worden is reeds in 2017 na onderzoek aangegeven door Bureau Berenschot en destijds ook door de gemeenteraad erkend. Als oplossing voor dit probleem werd in 2018 het traject regiegemeente ingezet, maar dit werd door een besluit van de gemeente Maastricht als beoogde samenwerkingspartner in september van dit jaar stopgezet. Logische consequentie zou zijn dat de ambtelijke organisatie alsnog structureel versterkt wordt, maar dat is echter niet in de begroting opgenomen. De reden is duidelijk: dan zouden forse ombuigingen (bezuinigingen of lastenverzwaring) noodzakelijk zijn om de begroting sluitend te krijgen.

In plaats daarvan is een project ‘Revitalisering organisatie gemeente’ door de 4P bedacht. Uit de algemene reserves wordt in de jaren 2021 en 2022 een bedrag van € 850.000,- gehaald (totaal dus € 1,7 miljoen) voor versterking van de ambtelijke organisatie, maar die is tijdelijk van aard. Per 1-1-2023 stopt dit project en dan mogen er geen personele verplichtingen uit dit project volgen. Geen structurele versterking dus. Hoe het vanaf 2023 verder moet met die ambtelijke organisatie is niet duidelijk. Wat nu al wél helder is: de in 2022 gekozen Raad en het dan nieuwe College van B&W, die samen de begroting voor 2023 en volgende jaren moeten maken, zullen meteen geconfronteerd worden met een groot financieel gat, veroorzaakt door de noodzaak om dan wél structureel de organisatie te versterken. Met de huidige begroting wordt de echte problematiek vooruit geschoven.

Bekend was dat de deputé die verantwoordelijk is voor het toezicht op de gemeentefinanciën de nodige twijfels had over dit project. Op verzoek van de deputé heeft het College van B&W een nadere onderbouwing van dit project opgesteld en blijkbaar is dit voor GS voldoende geweest om deze kunstgreep te accepteren en de begroting daarop niet af te keuren.

  AANBOD PROVINCIE

Het provinciebestuur heeft over de specifieke situatie van de gemeente Meerssen zelfs contact gezocht met het ministerie van Binnenlandse Zaken, zo laat zij weten in haar brief aan de raad. Dat geeft duidelijk aan hoe groot de zorg van GS is ten aanzien van het bestuur van onze gemeente. Sterker nog: GS willen een rol gaan spelen in het proces dat moet gaan leiden tot een definitieve keuze over de toekomst van de gemeente. Zij schrijven in hun brief daarover het volgende:

“Ook willen wij vanuit onze verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van het lokale bestuur en de bestuurlijke organisatie mede instaan voor de kwaliteit van de beleidsvoorbereidingen richting een nog te kiezen structurele oplossingsrichting en de continuïteit en voortgang van het besluitvormingsproces daaromtrent”.

Met andere woorden: het provinciebestuur wil het vraagstuk inzake de toekomst van de gemeente Meerssen niet zomaar aan de gemeenteraad en College overlaten (zegt iets over het vertrouwen), maar wil zelf de vinger aan de pols houden en gaat er bovenop zitten. GS doen in hun brief het aanbod om gezamenlijk (gemeente én provincie) in 2021 een onderzoek in te richten naar alle mogelijke bestuurlijk-organisatorische varianten voor de toekomst van de gemeente Meerssen en willen daar ook aan meebetalen. Bij dat onderzoek hoort dan volgens GS ook het peilen van draagvlak onder de inwoners en het maatschappelijk middenveld (= ondernemers, verenigingen, instellingen, organisaties, e.d.).

Tevens laten GS in hun brief het volgende weten: “Gezien het reeds langdurige proces en de urgentie van de problematiek achten wij het nodig dat uw gemeentebestuur in de huidige bestuursperiode die afloopt in maart 2022 een keuze maakt voor een duurzame, bestuurskrachtige oplossing …. enz.”

Conclusie: als het aan het provinciebestuur ligt gaat er dus een rode streep door de koers van de 4P om die keuze uit te stellen tot na de verkiezingen in maart 2022.

 RISICO

Daarnaast dreigt er nog een ander risico voor onze gemeente. Door het Ministerie van Binnenlandse Zaken is nl. een herverdeling van het Gemeentefonds aangekondigd die op 1-1-2022 zal ingaan. Het Gemeentefonds is de pot geld die door de landelijke overheid wordt verdeeld onder de gemeenten voor het uitvoeren van met name de wettelijke taken. De herverdeling komt erop neer dat grotere gemeenten (met meer dan 100.000 inwoners) een hoger bedrag per inwoner gaan krijgen, kleinere gemeenten gaan daarentegen juist minder per inwoner ontvangen. Wat tot nog toe bekend is van deze herschikking is dat het voor de gemeente Meerssen gaat om een bedrag van € 58,- per inwoner dat de gemeente minder krijgt. Als dit daadwerkelijk doorgaat betekent dit voor de gemeente Meerssen met haar ca. 19.000 inwoners een mindering op de inkomsten via het rijk van ca. € 1,1 miljoen.

Uiteraard geldt dit risico ook voor de andere kleinere gemeenten, reden waarom er vanuit die hoek stevige protesten richting de landelijke overheid zijn gegaan. Of die protesten effect zullen hebben is niet zeker en door de coronacrisis is verdere informatie vanuit de regering uitgebleven. Nog de nodige onduidelijkheid dus, maar het risico blijft zo wel ‘boven de markt hangen’. De provincie wijst in haar brief aan de raad erop dat de gemeente Meerssen voor dit risico geen stelpost heeft opgenomen.

 EERSTE REACTIES VAN DE 4P

Uiteraard blazen de 4P de loftrompet over het feit dat de begroting is goedgekeurd en dat er repressief toezicht is verleend. Dat is ook begrijpelijk. Alle kanttekeningen die door GS zijn gemaakt worden echter doodgezwegen.

Betreffende het aanbod van GS en de tijdslimiet die door de provincie gesteld wordt voor het maken van een keuze over de toekomst van de gemeente hebben Lokaal DNA en KIJK!!! inmiddels via hun facebookpagina en website laten weten dat zij dat als een bemoeienis en sturing van de provincie zien en dat zij dat niet willen. Onze inschatting is dat de twee andere partners binnen de 4P, CDA en FOCUS, diezelfde opvatting zijn toegedaan.

De fractie BRUG-M is dan ook zeer benieuwd naar de reactie van GS als zij het standpunt van de 4P vernemen.

  REACTIE  BRUG-M OP BRIEF VAN GS

In algemene zin is het voor de gemeente positief dat er repressief toezicht is verleend. Daardoor is er meer vrijheid van handelen en dat is prettiger werken voor gemeenteraad en nog meer voor het College van B&W. Preventief toezicht zou de nodige beperkingen qua beleidsontwikkeling betekend hebben en daarnaast zou daarmee het imago van de gemeente Meerssen een nieuwe deuk hebben opgelopen. Dat is nu dus niet gebeurd en dat is een goede zaak.

Wel verrassend vinden wij dat de provincie toch schijnbaar redelijk gemakkelijk akkoord is gegaan met het project ‘Revitalisering organisatie gemeente’ en dus ook met het feit dat de ambtelijke organisatie niet structureel versterkt wordt, terwijl uit onderzoek is gebleken dat dit eigenlijk wel dient te gebeuren. De vraag is derhalve in welke mate de provincie het criterium ‘realistisch’ heeft laten gelden.

Sowieso valt op dat GS diverse kanttekeningen maken ten aanzien van de begroting, alsook risico’s nadrukkelijk benoemen, maar uiteindelijk toch repressief toezicht toekennen. Het wekt de indruk dat de provincie in haar beoordeling om voor haar moverende redenen – en daar kunnen we alleen maar naar gissen - nogal coulant is geweest naar de gemeente Meerssen. Dat strookt ook met de opmerking van GS in hun brief dat zij geen consequenties hebben verbonden aan de beoordeling op basis van de eerder vastgestelde toetsingspunten.

Wat betreft het toekomstperspectief voor de gemeente waarderen we het dat het provinciebestuur nu stevig aandringt op het versneld en definitief doorhakken van knopen. Onze fractie is van mening dat er lang genoeg is getalmd: steeds maar weer nieuwe onderzoeken, steeds maar weer géén fundamentele keuzes voor onze gemeente maken, maar duurzame besluiten uitstellen. BRUG-M is het op dit punt dus volledig eens met de insteek van de provincie.

  VISIE BRUG-M TEN AANZIEN VAN DE TOEKOMST VAN DE GEMEENTE MEERSSEN

BRUG-M is - zoals eerder al herhaaldelijk werd bericht - voorstander van een herindeling en wat ons betreft zo spoedig mogelijk. Uit onderzoek van Bureau Berenschot is duidelijk geworden dat zelfstandig verder gaan als gemeente niet toekomstbestendig is. Daarvoor zijn de opgaven die op gemeenten zijn afgekomen en nog gaan komen té groot en té complex. Dat geldt bv. voor het Sociaal Domein, met name de uitvoering van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) en de Jeugdzorg, maar ook voor de Omgevingswet die per 1 januari 2021 ingaat en de Energietransitie. Dergelijke ingewikkelde en omvangrijke veranderingen vragen om robuuste (dus grotere) gemeenten, waar doorgaans meer deskundigheid en spankracht aanwezigheid is.

Onze gemeente is qua inwoneraantal relatief klein en heeft al vele jaren de grootste moeite om de begroting sluitend te krijgen. Daardoor is de bestuurskracht gering en de ambtelijke organisatie te kwetsbaar (smalle bezetting met diverse éénpitters, d.w.z. één ambtenaar die over een bepaald taakveld gaat). Daarnaast blijft het politiek-bestuurlijke klimaat ook zorgelijk vanwege de diverse controverses binnen de raad - ook dát is al vele jaren het geval. In 13 jaar tijd zijn er maar liefst 8 colleges van B&W geweest!

Dat alles zal ongetwijfeld een rol hebben gespeeld bij het provinciebestuur  om te komen tot de opstelling waarvoor GS nu gekozen hebben. Opmerkelijk is wel dat GS het aanbod om dit traject samen in te gaan én de besluittermijn niet als voorwaarde voor het repressief toezicht hebben gesteld. Uit de hele toonzetting van de brief wordt nl. de indruk gewekt dat het aanbod niet vrijblijvend is, maar blijkt eerder dat de provincie hier met klem op aandringt.

BRUG-M is voorstander van herindeling en dan bij voorkeur met de gemeente Maastricht. Zonder meer voorzien wij op termijn een toekomst waarin er 3 à 4 gemeenten in Zuid-Limburg zijn, dit in plaats van de huidige bestuurlijke lappendeken van 16 gemeenten. Een dergelijk scenario zien wij als een wenkend, realistisch en duurzaam perspectief, omdat juist dan robuuste gemeentelijke eenheden gaan ontstaan die ook voldoende bestuurskracht kunnen genereren. Prof. Joop van den Berg noemde dat al toen hij in 2016 met de gemeenteraad in gesprek ging over het thema ‘Zelfstandig blijven of herindelen?’

En waarom herindeling met de gemeente Maastricht? Omdat we nu al op diverse beleidsterreinen intensief en constructief samenwerken met deze gemeente, we nu als diverse diensten afnemen van de gemeente Maastricht en er in het  kader van het traject regieorganisatie veel onderzocht is voor het inschuiven van de ambtelijke organisatie van de gemeente Meerssen in die van Maastricht. En ook belangrijk: we maken dan meteen deel uit van een gemeente die meer dan 100.000 inwoners heeft, met alle voordelen van die schaalgrootte. Onze fractie is niet principieel tegen een herindeling met andere heuvellandgemeenten, maar dat proces gaat veel langer duren, met name omdat er meerdere gemeenten bij betrokken dienen te worden wil die nieuwe fusiegemeente voldoende grootte en bestuurskracht hebben. De vraag is of onze gemeente zoveel tijd heeft, want de situatie lijkt elk  jaar zorgelijker te worden.

Een herindeling kan meteen ook een einde betekenen van de troebele politiek-bestuurlijke verhoudingen. Die zijn al vele jaren gepolariseerd en het ziet er niet naar uit dat die cultuur veranderen gaat, althans niet binnen de

bestaande context. Tevens menen wij dat het steeds moeilijker wordt om bij een voortbestaan als zelfstandige gemeente voldoende geschikte en deskundige kandidaten voor de raad te krijgen - die kwaliteit staat nu al onder druk en dat zal in de komende jaren naar onze inschatting niet beter worden.

  HOE VERDER?

Er komt, waarschijnlijk in de maand januari 2021, een themabijeenkomst van de gemeenteraad met de verantwoordelijke deputé over de brief van GS. De deputé heeft aangeboden dan een toelichting te geven op deze brief en zal dan vragen van de raad trachten te beantwoorden. De fractie BRUG-M heeft inmiddels al schriftelijke vragen aan GS gesteld naar aanleiding van hun brief.

GS hebben de gemeente gevraagd om uiterlijk 15 januari te reageren op hun aanbod. Die termijn lijkt niet haalbaar, dat zal ongetwijfeld later worden. Een besluit van de gemeenteraad betreffende een dergelijke reactie kan alleen  genomen worden tijdens een raadsvergadering. Die zal nog gepland moeten worden.

Hoe het verder zal gaan kan pas duidelijk worden ná de hiervoor vermelde themabijeenkomst en raadsvergadering. Afwachten dus.

Beide bijeenkomsten zijn overigens openbaar, dus integraal te volgen door belangstellende inwoners en andere betrokkenen. Data en aanvangstijden worden via de gebruikelijke kanalen van de gemeente bekend gemaakt.

 TOT SLOT

 Er is repressief toezicht verleend, dus de begroting is goedgekeurd. Hosanna dus? Maar daarmee zijn de zorgen niet weg. De structurele problemen waar de gemeente Meerssen mee kampt zijn niet opgelost, maar worden doorgeschoven naar de volgende jaren. Korte termijn-denken dus. Door de euforie bij de 4P over die goedgekeurde begroting (zonder de context erbij te betrekken) dreigt het ‘gevaar’ dat de urgentie om écht door te pakken niet gezien en nog minder gevoeld wordt, dat de structurele problemen van onze gemeente wederom gebagatelliseerd en mogelijk zelfs genegeerd worden.

Het lijkt erop dat behoud van de zelfstandigheid van de gemeente Meerssen voor de 4P het ultieme doel, de ‘heilige graal’ is. Onze fractie blijft zich afvragen waarom. Uit partijbelang? Persoonlijk belang? Omwille van het behoud van de eigen positie? Belang van de eigen achterban? Voor BRUG-M is behoud van die zelfstandige gemeente niet het doel. Voor ons is het doel veeleer de dienstverlening aan de inwoners voortdurend te verbeteren en de leefbaarheid in de kernen te optimaliseren. Daarvoor zijn een krachtig, stabiel en capabel gemeentebestuur en een deskundige, goed toegeruste ambtelijke organisatie nodig, die de complexe maatschappelijke opgaven aankunnen, die duurzaam beleid ontwikkelen en zorgen voor een adequate uitvoering. Onderzoek van Bureau Berenschot heeft aangetoond dat het maar zeer de vraag is of de gemeente Meerssen vanwege haar bescheiden omvang dit alles kan verwezenlijken. Dáár dient volgens ons de discussie over te gaan!

Fractie BRUG-M

  

 

Reageren op dit artikel? Dat kan per e-mail via:  dit bericht  of Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

  

 

 

Geplaatst door : Angélique van Geel-Laven

1000 Resterende tekens


Cookies maken het eenvoudiger voor ons om onze diensten te leveren. Met het gebruik van onze diensten geef je ons toestemming om cookies te gebruiken.